DisLike

0
Ve bir insaný diðerinden daha yaratýcý kýlan faktörler neler? Prof. Mark Runco’ya göre ‘yaratýcý bir kiþilik’’ yüksek estetik deðerlere sahip ve belli bir konuya konsantre olmayý baþarabilen bir kiþi. Ýlgi alanlarýna yoðunlaþýp birçok kaynak elde edebiliyor ve edindiði bilgileri harmanlayýp yeni fikirler üretebiliyor. Ýnsanlar yüzyýllardan beri kendi yaratýcýlýklarý üzerine senaryolar ürettiler. Belki de bu sayede düþünce üzerine düþünebilmeyi becerdiler kim bilir. Yaratýcýlýðýn ‘ya gelir, ya gelmez ‘diye kabul edildiði dönemlerde bütün kredi ya tanrýlara ya da ilham perilerine çýkartýlýyordu. Bu yüzdendir ki, yaratýcýlýk uzun zaman bilimin uðraþtýðý konular arasýnda yer alamadý... 1970’lerin baþlarýnda, yaratýcýlýk hálá zekanýn bir parçasý olarak görülüyordu. Ancak daha derinlemesine yapýlan IQ testleri ve yaratýcýlýk testinin babasý sayýlan Paul Torrance tarafýndan baþlatýlan araþtýrmalar, zeka ile yaratýcýlýk arasýndaki baðýn o kadar da kolay olmadýðýný ortaya koydu. Evet, IQ testlerine göre yaratýcý insanlar akýllý oluyorlar, ancak ortalamanýn biraz üzerinde bir zeka ile yaratýcýlýk mümkün. Belli bir disiplinle yaratýcýlýðý geliþtirmek mümkün ama o da belli bir zeka seviyesinin altýnda fazla iþe yaramýyor. Ýþte bu nedenlerden, bilim dünyasý yaratýcýlýk ile ilgili araþtýrmalarýnda kiþilik üzerinde yoðunlaþmayý tercih ettiler. YARATICI KÝÞÝLÝÐÝNEN ÖNEMLÝ BELÝRTÝLERÝ Kaliforniya Devlet Üniversitesi’nden Mark Runco’ya göre ‘yaratýcý bir kiþilik’’ yüksek estetik deðerlere sahip ve belli bir konuya konsantre olmayý baþarabilen bir kiþi. Ýlgi alanlarýna yoðunlaþýp birçok kaynak elde edebiliyor ve edindiði bilgileri harmanlayýp yeni fikirler üretebiliyor. Yaratýcý insanlarýn karmaþýk olaylara eðilimi var ve sorunlarý daha rahat çözebiliyorlar. Öte yandan, daha az yaratýcý olanlar eðer parçalarý kýsa sürede birleþtiremezlerse hemen öfkelenip yaptýklarý iþi yarým býrakabiliyorlar. Karmaþýklýða ve sorunlara karþý daha az hoþgörülüler. Peki, yaratýcý bir kiþiliðe sahip olmanýn bedeli var mý? Yüzyýllar boyunca insanlar yaratýcýlýkla zihinsel hastalýklar arasýnda bir baðýn varlýðýna inandýlar. Baltimore’da John Hopkins Üniversitesi’nden psikiyatr ve yazar Kay Redfield, olumsuz bir ruh haline sahip olmaktan çok ruh halindeki deðiþimlerin insanlýðýn yaratýcýlýðýný körüklediðini saptadý. Oxford Üniversitesi’nden psikiyatri uzmaný Gordon Claridge’in bulgularý, þizofreninin bazý türlerinin yaratýcý kiþiliðe sahip olanlarda daha çok görüldüðü þeklinde. Claridge ‘þizotip ölçeði’ kullanarak yaptýðý incelemesinde halüsinasyon gören, sesler duyan, düþüncelerini toparlayamayan, sihir ve büyülere inanan insanlarý denek olarak kullandý. ZEKAYI BELÝRLEYENDIÞSAL ETKÝ DÜZEYÝ Sonuçta bu kiþilerin açýk düþünce ve farklýlýk ölçümlerinde yüksek bir derece elde ettikleri saptandý. Ancak ayný zamanda çok yüksek derece elde edenlerin düþünce biçimlerinin zarar verici olabileceði de tespit edildi. Ýþte bu noktada zeka devreye giriyor ve bu düþünce biçimini yönlendirecek büyük bir yaratýcýlýða dönüþtürebiliyor. Aksi olduðu takdirde duygusal sorunlar yaþayan kiþi bu düþünce sistemi ile zihinsel rahatsýzlýklarýn sahibi olabiliyor. Kanada’da Toronto Üniversitesi’nden psikiyatr Jordan Peterson’a göre yaratýcý insanlarýn beyinleri dýþsal etkilere çok daha açýk. Duygularýmýz sürekli olarak beynimizi bilgi bombardýmanýna tutuyor. Beynimiz de bu bombardýmandan kendini korumak için bunlarýn bir kýsmýný ya bloke ediyor ya da göz ardý ediyor. Peterson, kimi insanlarýn beyinlerinin bu bombardýmaný daha az göz ardý ettiði için IQ’larýnýn yüksek olduðunu ve çok fazla veri altýnda saðlýklý sorgulama yapabilen bir zekaya sahip olduklarýný, dolayýsýyla yeni fikirlere ve düþüncelere daha açýk olduklarýný belirtiyor. ÖNCE BÝR SESSÝZLÝK VE ALFA DALGALARI Peki yaratýcýlýðýn kendisi nasýl çalýþýyor? Yaratýcý beynin nasýl çalýþtýðýna iliþkin ilk araþtýrmayý yapan kiþi Maine Üniversitesi’nden psikolog Colin Martindale oldu. 1978 yýlýnda elektrosefalogram aracýlýðý ile insanlarýn düþünsel faaliyetleri sýrasýnda farklý beyin dalgalarýný kaydeden Martindale, yaratýcýlýðýn iki evresinin olduðunu saptadý: Ýlham ve bunun dýþavurumu. Bu iki evrinin her birinde beyin farklý þekilde çalýþýyor. Ýnsanlar düþünce üretirlerken beyinleri þaþýrtýcý þekilde sessiz ve faaliyetsiz. Baskýn eylem alfa dalgalarý. Bunlar çok az seviyede kortikal oluþtuðunu gösteriyor. Yani bir relaks durumu söz konusu. Beyin, senaryolar arasýnda baðlantýlar kurmaya çalýþýrken bilinç sessiz kalýyor. Bu insanlarýn uyurken ya da dinlenme ya da hayal kurma alemindeyken beyinsel faaliyetlerin aldýðý safha gibi. Ancak sýra düþünsel faaliyetlerin sonucunu bir eyleme dökmeye geldiðinde, alfa dalgalar yavaþlýyor ve beyin çalýþmaya baþlýyor. Kortikal artýyor. Bristol Üniversitesi’nden Guy Claxton araþtýrmayý biraz derinleþtiriyor ve ‘Yaratýcýlýk farklý düþünce biçimlerine sahip olmaktýr. Çok yaratýcý insanlar, beyinlerindeki iki safhada da ani ve sýk deðiþimler yaþarlar’ diyor. GÜNLÜK RÝTÝMLERÝ ÝYÝ KULLAN Yaratýcýlýðýn, aslýnda fikirleri bilinçli þekilde deðerlendirme ve analiz etme süreci olduðu kesin. Daha somut olmak gerekirse, doðru kiþilik, beynin doðru bölgeleri ve aralarýndaki bað kadar tüm bunlarý verimli þekilde kullanmak da önem taþýyor. En yaratýcý kiþiler günün farklý ritimlerini kendi kiþilikleri ve beyinsel faaliyetleri açýsýndan doðru kullanmayý bilen insanlar. Örneðin iki saat masa baþýndan hiç kalkmadan çalýþtýktan sonra dýþarý çýkýp yürüyüþ yapabiliyorlar. Çünkü onlar hangi çalýþma ve düþünme þeklinin kendilerine daha çok yarar getirdiðini biliyorlar. YALNIZLIK VE YARATICILIK Bilim dünyasýnýn yaratýcýlýk konusunda üzerinde en fazla durduðu konulardan biri de, insanlarýn yalnýzken daha yaratýcý olup olmadýklarý hususu. Harvard Business School’dan Teresa Amabile’e göre yazma ve resim yapma ile yalnýzlýk arasýnda hatta duygusal iniþ-çýkýþlar arasýnda, ciddi bir bað bulunuyor olsa da, bilimsel yaratýcýlýk ve iþ ortamýndaki yaratýcýlýk büyük ölçüde insanlarýn pozitif bir ruh hali ve sosyal aktivitilerine verdiði önemle daha doðru orantýlý. Tüm bunlarýn yanýnda zaman ve mali güçlüklerin yarattýðý baský da, yaratýcýlýðýn önündeki diðer büyük engeller olarak görülüyor. Yazan: Hikmet B. Çaðlayan Kaynak : www.hurriyet.com.tr Yaratýcý DüþünceSuperZheraSuperZhera