DisLike

0
Neden Overclock?

Her zaman sizlere, işlemci hızının bilgisayarın hızını belirleyen faktör olmadığından; Sabir Disk, Ekran Kartı, Bellek gibi donanımların bilgisayar hızındaki etmenlerinin en az işlemci kadar olduğundan sürekli bahsettik. Örnek vererek olayı anlatırsak, sanırım daha mantıklı olacak: Şahsen, 900 MHZ işlemci, 5400 devir dönen Sabit Diskli bilgisayarı, 600 MHz işlemcili 7200 devir dönen baba Sabit Disk'li bir bilgisayar ile değişmem.

Eğer, işlemcimiz sistem hızını etkileyen tek faktör değil ise, neden overclock yapıyoruz? Öncelikle, bu bir bilinçaltından gelen bir istek. Daha yüksek hızlara çıkılmak istenmesi. Veya biraz daha bu konuyu irdelersek, esas amacın daha az fiyata daha yüksek performans almak olduğunu bulabiliriz. Mesela, 600 MHz'lik işlemciyi, 700 MHz'lik modelinden yaklaşık 50-75$ gibi daha az fiyata alan bir kişi, işlemcisini overclock ederek, 75$ daha ucuza 700 MHz keyfi çıkarmak isteyebilir. Yani 75$ kar edecek.

Neyse, konuyu dağıtmadan esas temas etmek istediğimiz konuya dönelim. Overclock işlemi, genelde işlemciden daha yüksek performans alınması için yapılan bir işlemdir. Bu işi hobi olarak yapan da var, test maksatlı yapan da var. Bazıları ise, yukarıda belirttiğimiz gibi, gerçekten daha fazla hıza ihtiyaç olduğu için bu işi yapıyor.

Overclock İşleminin Ne Olduğunu Anladım. Ama Overclock İşlemini Nasıl Yapacağım?

Şimdi, bunu anlayabilmek için, ilk başta işlemcinin hızının nasıl belirlendiğini bilmek gerekir. İşlemci hızını belirleyen iki faktör vardır. Bunlardan birincisi, veriyolu hızı (FSB); diğer ise işlemci çarpanı. Bu iki değerin çarpımı, bize işlemcinin hızını verir. Örneğin, veriyolu hızı 100 MHz ve çarpanı 8 olan bir işlemcinin çalışma hızı:
100x8= 800 MHz olarak bulunabilir.

Şimdi tahmin edeceğiniz üzere, bu değerlerden herhangi birinin arttırılması, işlemcinin daha yüksek hızlarda çalışmasını sağlar. Mesela, 100 MHz olan veriyolu hızı, 102 MHz olsaydı:
102x8= 816 MHz. Yani işlemcimiz, 800 MHz yerine 816 MHz'de çalışacaktı. Veya çarpanı değiştirseydik, yine aynı şekilde hız artmış olacaktı :
100x8,5= 850 MHz

Yine tahmin edeceğiniz üzere, eğer bir işlemcinin hızı arttırılmak istendiğinde, bu iki değerden bir tanesinin veya her ikisinin değiştirilmesi gerekiyor. Mesela, Intel P-III 800 MHz işlemcilerin çarpanları iki tane :
100x8 = 800 MHz
133x6= 800 MHz ( Tam olarak 800 MHz etmiyor ama bilgisayarlar bu rakamı yuvarlayarak 800 MHz olarak gmsteriyor)

Piyasada zaten P-III 800'ün iki farklı versiyonu bulunuyor. Yukarıda bunları size söyledik.

Esas konuya gelelim. Elimizde çarpanlı 100x8 olan, 800 MHz'lik bir işlemci var diyelim. Bunun hızını arttırmak istediğimiz de, iki seçeneğimiz var. Birincisi, veriyolu hızını değiştirmek, ikincisi çarpanı değiştirmek.

Şimdi, önemli bir paragraf açalım. Artık piyasada bulabileceğiniz işlemcilerin hepsinin çarpanı kilitli olarak geliyor. Yani, çarpanı 6 olan bir işlemcinin çarpanını, ister 8 olarak değiştirin iseterseniz, 10 olarak değiştirin; bu işlemcinin çarpanı 6 ile sabitlenmiştir ve değiştiremezsiniz.

Intel'in P-II'den sonraki işlemcilerinde çarpanı değiştiremezsiniz. Herhangi bir yol yok. Fakat, AMD'nin güncel işlemcilerinde bu sınırlamaları aşmak mümkün. Örneğin, AMD'nin Slot-A yapısındaki işlemcilerinini çrpan sınırlamasını, gold finger ya da After Burner denen, Slot-A yapıdaki işlemcinin üst rafaındanki bir bölüme takılan aparatlar ile aşmak mümkündü. Şu anda hem bu işlemcileri bulamazsınız, hem de bu çarpanı değiştirmek için gereken aparatları ülkemizde bulamazsınız. Ama AMD'nin Soket-A yapıdaki Duron ve Athlon işlemcilerinin üzerinde bulunan, elektronikçelerin atkı olarak tabir ettiği ayaklıkları iletken bir madde ile birleştirerek bu sınırlamayı aşmak mümkün. Tabii, işin ehli olan kullanıcılar bu işlemi korkmadan yapabilirken, konu hakkında bilgisi olmayanlar tırsabilir. Aynı yöntem, INTEL işlemcilerde geçerli değil. Zira, INTEL, çarpan ile ilgili olan bölümleri işlemcinin çekirdeğinin içerisine koyduğundan, bu ayarlara ulaşılamıyor. Şimdi yerimiz kısıtlı olduğu için bunlardan bahsetmiyeceğiz. Zaten böyle bir konu içerisine girersek, yazımız amacının dışına çıkar.

Evet, işlemci çarpanının kilitli olduğunu, yani sabit olduğunu öğrendik. Geriye bir tek yol kalıyor: Veriyolu hızını değiştirmek. Örneğin, 100 MHz olan veriyolu hızını 102 MHz'e çıkarttığımızda, işlemcimiz orijinal hızından daha yüksek bir hızda çalışmaya başlayacak ve işlemcimizi overclock etmiş olacağız.

Veriyolu Hızı(FSB) & Çarpan Ayarlamaları

İşlemcinin, hızının nasıl arttırıldığından bahsettik. Peki ama bahsettiğimiz ayarları nereden ayarlıyoruz? Öncelikle her anakartın bu ayarlara izin vermediğini söylemek lazım. Ayarlamaların izin verildiği anakartlarda işlemler 3 farklı yoldan yapılabiliyor.

Güncel anakartların bir çoğunda, bu ayarlar BIOS içerisinden yapılabiliyor. Böylece kullanıcılara kolaylık sağlanmış oluyor.



Eski bir ayarlama metodu olan ve günümüzde çok az, hatta hiçbir güncel anakartta bulunmayan "Jumper" ile ayarlama yöntemi, diğer yöntemlere nazaran daha zor yapılıyor. Bundan dolayı, overclock yapacak kullanıcılar var ise, anakart seçiminde genelde bu tür anakartlardan seçmezler. Resimden de zaten nasıl bir şey olduğunu görüyorsunuz. Mantık basit. O ufak içi metal olan plastik kapakçıklar ile, ilgili ayaklıklar kısa devre yapılarak, işlemcinin veriyolu hızı gibi değerleri değiştiriliyor. Jumper ile ayarların yapıldığı bir anakarta sahipseniz, ezbere ayar yapmanız çok zor. Anakartınızın kitapçığına sahip olmanız gerekiyor.

Bir diğer metod ise, anahtarcık dediğimiz (Dip-Switch) arabirimle bu ayarların yapılması. Anahtarcık metodu, nispeten Jumper yöntemine göre daha basit bir yöntem. Resimden görüyorsunuz nasıl bir şekle sahip olduğunu.



Ve son olarak ise, bazı anakartların yanında gelen progr*****lar ile, işlemci veriyolu ayarını Windows altından yapabilmek mümkün oluyor.

Şimdi bu ayarları yaparken, bilmeniz gereken birkaç şey var. Birinicisi işlemcinizi özellikleri, ikincisi anakartınızın ve belleğinizi özellikleri. İşlemcinin özellikleri neden lazım? 100 MHz veriyoluna sahip bir işlemci ile 133 MHz'lik veriyolu hızına sahip işlemcinin overclock potansiyeli aynı değildir. Ya da, hangi teknoloji ile üretilmiş? 0.18 mikron teknolojisi ile üretilen bir işlemci ile 0.25 mikron teknolojisi ile üretilen işlemcinin overclock potaniyeli aynı değildir. Ya da işlemcinin ihtiyaç duyduğu çekirdek voltajı nedir? Ve bunun gibi birkaç husus...

Bellekleriniz hangi standartta? PC100? PC133? Maksimum hangi veriyolu hızına kadar tölerans tanıyor? Anakartınız hangi veriyolu hızlarını sunuyor? Anakartınızın işlemci voltajını arttırma, PCI hız bölen ayarlamasını değiştirme, AGP hız bölenini değiştirme gibi özelliklere sahip mi?

Overclock İşlemini Etkileyen Faktörler

Yukarıda, anakartınızın , belleğinizin ve işlemcinizi özelliklerini belirlemeniz gerektiğinden bahsettik. Peki, bu özellikler, Overclock işlemine ne kadar etki ediyor? Overclock yaparken bu ayarlar arasındaki dengeyi nasıl kuracağız? Bunları teker teker açıklayalım.

Bilgisayarı oluşturan donanımlar arasında çok ince bir denge vardır. Mesela PCI veriyolunun normal çalışma hızı 33 MHz'dir. AGP veriyolun ise 66 MHz. Eğer sistem stabilitesini sağlam tutmak istiyorsak, overclock yaparken bu değerlerin hemen hemen aynı kalmasına özen göstermek lazım. Yoksa istenmeye sonuçlar ile karşılaşabilirsiniz. Zira, bu ayarlar Veriyolu hızı ile doğru veya ters orantılı olarak değişebiliyor. Bir takım ayarlar ile bu değerleri yaklaşık olarak sabit tutabilmek mümkün. Hemen bu PCI - AGP - Veriyolu hızı arasında ki dengeyi örnekleyerek açıklayalım.

100 MHz Veriyolu hızı ile çalışan bir işlemciye sahip olduğumuzu varsayalım. Şimdi, AGP ve PCI hızının, sistem veriyolu hızına göre değiştiğini söyledik. 100 MHz sisem veriyolunda çalışan bir sistemde, AGP hızını 66 MHz'de tutabilmek için anakartta AGP hız çarpanı denen bir ayar vardır. Bu ayar genelde veriyolu hızına göre otomatik olarak ayarlanıyor ama biz yine de bahsedelim. 100 MHz sistem veriyolunda çalışıyorken, AGP hızını 66 MHz'e sabitlemek için AGP çarpan değerinin 2/3 olması gerekir. 100x2/3=66MHz. Demekki AGP hızını 66 MHz'e sabitledik. Peki ya PCI veriyolu hızı? Aynı şekilde, tıpkı AGP hız çarpanı olduğu gibi, PCI hız çarpanıda bulunuyor. PCI veriyolunu normal çalışma hızı 33 MHz'dir. 100 MHz sistem veriyolu hızı ile çalışırken, PCI veriyolu hızını 33 MHz'e sabitlemek için, PCI hız çarpanının 1/3 olması gerekir. 100*1/3= 33 MHz.

Evet, 100 MHz'de çalışan bir sistem için AGP ve PCI çarpanlarının kaç olması gerektiğini öğrendik. Peki, ya diğer hızlarda? Mesela, sistem veriyolu hızının 66 MHz olduğunu düşünürseniz, AGP çarpanın 1/1; PCI çarpanının ise 1/2 olması gerektiğini anlayabiliriz. Ya da, 133 MHz sistem veriyolu hızında çalışıyorken, AGP çarpanının 1/2 ; PCI çarpanının ise 1/4 olması gerektiğini anlayabilmek mümkün. Mantık şu: sistem veriyolu hızını (FSB) arttırıyorken, diğer bileşenlerin de hızını sabit tutmak gerekir. Bu ayarları BIOS'dan yada Jumper ile ya da Anahtarcıklar ile ayarlamak mümkün. Bu ayarlar, AGP Clock Divider ve PCI Clock Divider şeklinde geçiyor.

Günümüzdeki işlemciler tarafından kullanılan 66, 100 ve 133 MHz'de ayarların ne olması gerektiğini anladık. Peki ya ara hızlarda? Mesela ben sistem veriyolu hızını 112 MHz'e çıkartmaya niyetliyim.AGP çarpanı ve PCI çarpanı ne olmalı? Unutmadan, AGP ve PCI çarpanını kafanıza göre ayarlayamıyorsunuz. Belli değerler vardır ve uygun ayarı seçenekler içerisinden seçersiniz. Güncel anakartlarda, AGP hız çarpanı değeri olarak: 1/1, 2/3 ve 1/2 ayarları bulunuyor. PCI hız çarpanı olarak ise : 1/2 , 1/3 ve 1/4 seçenekleri bulunuyor. Tabii ki bu ayarlar anakartınızın taşıdığı çipsete göre değişiklik gösterir. Örneğin, resim olarak 133 MHz sistem hızı desteği sunamayan bir çipsette (BX çipseti mesela) AGP hız çarpanı olarak ½ ayarını bulamazsınız.

FSB hızını arttırdıkça, diğer bileşenlerin hızını sabit tutmaya önem vermek gerekir. Mesela, 133 MHz sistem veriyolu hızında çalışıyor iken, PCI çarpanının ¼ olması gerekirken, biraz kıllık edip bu ayarı 1/3 yaparsanız, PCI hızı, gayet yüksek bir değer olan 44 MHz'e çıkacaktır. Bu tür durumda, PCI yuvasına takılı olan donanımlar çalışmayı reddedecek, sistem açılırken dandiklik edecektir. Haberleşmeyi PCI veriyolu üzerinden yapan Sabit Diskinizin dosya sistemi bozulacaktır ve bilgilere "bye bye" demek zorunda kalacaksınız. Yani olayın önemini kavrayın diy söylüyorum bunları. Peki, PCI veriyolu hızı için maksimum hız kaç MHz olmalıdır derseniz, 39-40 MHz deriz. Bir çok kart, 41 MHz'den sonra çalışmayı ret edebiliyor.

Aynı şekilde, 133 MHz sistem veriyolu hızında çalışıyor iken, AGP hız çarpanının 1/2 olması gerektiği yerde, siz bunu 2/3 olarak ayarlarsanız, AGP hızınız 89 MHz'e çıkacaktır. Güncel ekran kartların, 89 MHz'de sorunsuz çalışabiliyor. Ama TNT2 serisi bir kartınız var ise, sistem çalışmayı bile kabul etmeyebilir. Çok ince dengeler üzerine kurulu olan ekran kartları için çok dikkat etmek gerekir.

Evet, sistem veriyolu hızını arttırıyorken, diğer bileşenlerin hızının sabit tutulması gerektiğini anladık. Bir örnek vererek bu konuyu pekiştirelim. Mesela, 100 MHz'de çalışan işlemcimizin veriyolu hızını 120 MHz'e çıkarttığımızı varsayalım. Bir nevi overclock yaptık yani. PCI ve AGP hızları ne seviyede olmalı? Şimdi bunları tartışalım. AGP hızını ayarlayabilmek için iki seçeniğimizin olduğunu varsayıyorum: 1/2 ve 2/3 çarpanları. Teker teker deneyelim.
120x1/2 = 60 MHz.
120x2/3 = 80 MHz

İki seçenek var önümüzde. Eğer ekran kartınız çok ince dengeler üzerine kurulu ise, 80 MHz'de sorun çıkartabilir. Onun için tercihinizi 60 MHz'den yana yapmalısınız. Eğer Geforce gibi 89 MHz AGP hızına kadar sorun çıkartmayan bir karta sahipseniz, 2/3 çarpanını yani, 80 MHz'i seçebilirsiniz.

PIC hızı için ise uygulayabileceğimiz iki seçenek var: 1/3 ve 1/4. Bu çarpanları ayrı ayrı kullandığımızda, PCI veriyolu hızımızın ne olacağına bir bakalım:

120x1/3 = 40 MHz
120x1/4 = 30 MHz

Evet, 40 MHz, biraz önce de belirttiğimiz gibi yüksek bir hız. Bu tür bir durumda, 1/4 çarpanın seçilmesinin daha mantıklı olduğunu anlayabilirsiniz.

Yani, sistem veriyolu hızınızın kaç MHZ olması gerektiğini belirleyin. PCI ve AGP hız çarpanı olarak hangi ayarları seçebileceğinize bakın. Bu rakamları birbirne oranlayın ve yukarıda size anlattığımız mantığı takip ederek, uygun çarpanları belirleyin.

Bir diğer çetrefilli konu ise, bellekler. Kullandığınız belleğin hızı, overclock işleminde kısıtlayıcı bir etmen yaratabilir. Bu konu hakkında biraz bilgi vererek, belleklerin overclock işlemindeki etkisini tartışalım.

Günümüzde kullanılan çipsetlerden bahsetmek istiyorum. Overclock olayı yoğun olarak ilk başlarda BX çipseti ile birlikte gündeme gelmişti. BX çipsetinde bellekleri sistem veriyolu hızı ile senkron çalıştırma özelliğine sahip. Mesela, BX çipseti üzerinde sistem veriyolu hızı 66 MHz ise, belleklerde 66 MHz'de çalışır. 100 MHz ise belleklerde 100 MHz'de çalışır. Örneğin, maksimum 100 MHz'de çalışan bir belleğe sahipseniz ve 100 MHz de çalışan bir işlemciye sahipseniz. Tam sınırda çalışıyorsunuz demektir. Yani, ben işlemcimi overclock edeyim, sistem veriyolu hızını 112 MHz'e çıkarttığınızda, belleğiniz bu hızda su koyabilir ve overclock hevesiniz yarıda kalabilir.

VIA Apollo Pro133 çipseti ile, bellek hızını sistem veriyolu hızından asenkron çalıştırabilme gibi bir özellik geldi. Yani bellek hızını, sistemveriyolu hızından ister 33 MHz aşağıda, ister 33 MHz yukarıda çalıştırabiliyorsunuz. Örneğin yukarıdaki örneği burada tekrarlıyalım. Maksimum 100 MHz de çalışan bir belleğe sahip seniz ve bu belleği 100 MHz'lik bir işlemci ile kullanıyorsanız, tam sınırdasınız demektir. Örneğin, işlemcinizi overclock edeyim diyorsunuz. 112 MHz'e çıkardınız diyelim veriyolu hızınız. Bellekler bu hızda su koyuverecektir. Ama Vıa'nın güncel çipsetlerinin hemen hemen hepsinde bulunan bir özellik ise, bellek hızını 33 MHz aşağıya çekerek overclock işlemini sorunsuz hale getirebilmek mümkün. VIA çipsetli anakartlarda bu ayar genelde DRAM Clock şeklinde belirtiliyor. Buradan ilgili ayarlara ulaşabilirsiniz.

Son zamanlarda oldukça popüler olan i815 çipsetli anakartlarda ise durum bir hayli karışık. Normal şartlarda bellek hızı 100 MHz'de çalışıyor. İster işlemcinizin çalışma hızı 66 MHz olsun, ister 100 MHz. Bu iki ayarda da bellekler 100 MHz'de çalışıyor. Ama 133 MHz'lik işlemci kullandığınız takdirde, karşınıza bellek ile alakalı iki ayar gelecek. Bunlardan birincisi 100 MHz, diğer 133 MHz. Yani, bellekler işlemci hızıyla hem asenkron hem de senkron çalışıyor. FSB hızını arttırdığınızda ise durum, diğer çipsetlere göre biraz değişik:

66 MHz'lik bir işlemciyi i815 çipstli bir anakarta takalım. Bellekler, çipsetin getirdiği özellikler nedeniyle, 100 MHz de çalışıyor olacak. Peki, ya FSB hızını arttırırsak ne olacak? Örneğin, 66 MHz olan işlemci hızını 83 MHz'e çıkarttığımızda, bellek hızı ne olur? 66 MHz'den 83 MHz'e çıktığımızda, 17 MHz'lik bir artış söz konusu. İşlemci 66 MHz'de çalışıyor iken, 100 MHz olan bellek hızının, işlemciyi 83 MHz'e getirdiğimizde kaç olacağını bulmak için, aradaki farkı bellek hızına eklemek gerekiyor. Rneğin bizim verdiğimiz örnekte, 66 MHz'den 83 MHz'e geçişte 17 MHz'lik fark oldu. Bellek hızı ise 117 MHz'e çıkmış oldu. Aynı şekilde işlemci FSB hızını 90 MHz'e çıkarttığımızı varsayarak, bellek hızının 124 MHz'e çıkacak olduğunu kestirmk mümkün. 99 MHz'e kadar bu aynı şekilde artış gösteriyor. Fakat, işlemci FSB hızını 100 MHz'e getirdiğimizde herşey normale dönüyor. Aynı durum, 100-133 MHz arasında kalan hızlar için de geçerli. 133 MHz'e kadar bellek hızı sitem hızı ile doğru orantılı bir şekilde artarken, 133 MHz FSB hızında bellek hızı normale dönüyor.

Dolayısı ile sonuca gelelim. Kullandığınız bellekler, overclock için önemlidir. Overclock'a etki eden önemli bir faktördür.

İşlemci Voltaj Meselesi

Çoğu arkadaş, overclock yaparken neden işlemci voltajını arttırdığımız sorar ve "işlemci voltajını arttırırsam, işlemci hızlanır mı?" gibisinden sorular yöneltiyor. Öncelikle neden voltaj arttırmaya ihtiyaç duyduğumuzdan bahsedelim.

İşlemciyi daha yüksek hızlara çıkardığınız zaman, ihtiyaç duyduğu güç gereksinimi artacaktır. Örneğin, 500 MHz'lik bir işlemci ile 800 MHz'lik bir işlemcinin güç gereksinimleri farklıdır. 600 MHz'de çalışan işlemcimizi, 700 MHz'e çıkarttığımız varsayalım. 700 MHz'de bilgisayar açılıyor fakat uygulama çalıştırırken, PC'niz kilitleniyor ise, işlemci voltajını arttırmak işe yarayabilir. Çünkü, 700 MHz'de iken duyulan güç, 600 MHz'de duyulan gereksinimlden daha fazladır. Bu işlemciye ufak bir voltaj dopingi yaparak, işlemcinin 700 MHz'de sağlıklı ve sorunsuz çalışması sağlanabilir. Yani anlayacağınız üzere, voltaj arttırma meselesini stabiliteyi sağlama için yapıyouz. Yani hıza bir etkisi yok.

Tabii burada ölçüleri fazla kaçırmamak lazım. Voltaj arttırımı yapın diyoruz ama abartılı bir şekilde değil. Voltaj olayı hassas bir konudur. Her işlemcinin Voltaj toleransı, orijinal voltajın maksimum %25 yukarısı şeklinde öneriyoruz. Zaten hemen hemen tüm anakartlar, orijinal voltajdan %25'den daha yukarı değerleri ayarlamanıza izin vermiyor.Daha yüksek voltaj, daha yüksek ısı anlamına geliyor. Yani, overclock işleminden dolayı işlemcinizi yakma olasılığınız da var. Ama bendeki soğutma sistemi kimsede yok, ısınma sorunu hallettim diyorsanız, paşa gönlünüz bilir. Ama söylemedi demeyin.

Bir örnek vererek, Voltaj konusunu da kapatalım. Örneğin, 1.5V ile çalışan Celeron 566 işlemciye sahip olduğumuzu varsayalım. Bu işlemci 100 MHz FSB ile yani 850 MHz'de boot ediyor. Ama işletim sistemine girdikten sonra bilgisayar çakılıyor ise, voltaj dopingi işe yarayabilir. Ama unutmayın, bu işi adım adım yapmalısınız. Yani hemen en üst değer çıkartmayın sakın. İlk başta 1.6V, olmazsa 1.7V. Baktınız sistem stabil hale geldi, durun. Yani vurgulamak istediğimiz, bu işlemin adım adım yapılmasının gerektiği.

İyi İşlemci Soğutma: Bir Gerekliliktir

Bazılarımız, "Abi ben nasıl olsa overclock yapmıyorum, dandik bir fan ile işimi halledebilir miyim?" gibi sorular yöneltiyorlar. Sistemi nasıl kullanırsanız kullanın, iyi bir soğutma şart. Biraz bütçe ayırıp, iyi bir soğutma sistemi almak sizleri rahatlatacaktır. En azından, dandik bir fan ile işlemcinizi yakmak yerine içinizin rahat olması daha önemli geliyor bana.
Overclock İşlemine Giriş

Dikkat ederseniz, yazının başlarından beri overclock işleminin adım adım yapılması gerektiğinden bahsededurduk. Peki adım adım derken neyi kastediyoruz?

Örnek vererek konuyu noktayalım. Mesela, 66 MHz hızında çalışan bir işlemciyi overclock ederken, ilk başta işlemci veriyolu hızını 75 MHz'e çıkartın. Baktınız PC stabil, bir üst sınıra geçin. Bir üst sınır 83 MHz olsun. Eğer anakartınız ara hız seçeneği çok fazla ise, 80 MHz'i felan deneyebilirsiniz. Stabilite bozulana kadar denemelere devam edin. Bilgisayar saçmalamaya başladığında ise, voltaj arttırımına ihtiyaç duyacaksınız.Yukarıda anlattığımız gibi bu işlemleri deneyerek, en azdan başlayarak adım adım yapmanız gerekiyor.

İşlemleri yaparken, yukarıda bahsettiğimiz PCI, AGP ve Bellek hızlarına dikkat ediyorsunuz. Stabiliteyi bozmamak için.

Evet, yazımızın sonuna geldik. Bir çoğumuz, overclock işlemini neden tam olarak anlatmadığımız yadırgayabilir. Yazının başında belirttiğimiz gibi, bu yazımızdaki amaç, "hangi işlemci daha iyi overclock olur?" sorusuna cevap aramak yerine, overclock işleminin altında yatan mantığı anlatmask olduğunu belirtmiştik.


Overclock Nedir?

Overclock bir bileşenin kendisi için belirlenmiş saat frekansının üzerinde (over – clock) çalıştırılmasıdır.

Overclockta Terimleri :

Saat Frekansı: Elektronikte kullanılan her çipin belirlenmiş bir saat frekansı (clock frequency) vardır. Bu saat frekansının temel birimi ise Hz (hertz)dir. Bir elektromanyetik dalga düşünelim :

Şekilde görüldüğü gibi iki tepe noktası ya da iki çukur noktası arasındaki mesafe “dalga boyu” olarak adlandırılır. Bir tepe noktasından bir sonraki tepe noktasına ya da bir çukur noktasından diğer çukur noktasına ulaşmak için gereken süreye ise “periyot” (T) denir. Şimdi biz bu e.m. dalganın saat frekansını hesaplamak istediğimizde bunu “1” sayısını periyot süresine (sn cinsinden) bölerek (1/T) buluruz. Burada elektromanyetik dalgaların ilerleme hızı sabit olduğuna göre (ışık hızı , 300,000km/sn) frekansın yükselmesi için dalgaboyunun dolayısıyla da periyotun küçültülmesi gerekir.

FSB (FrontSideBus): Anakartınızda Kuzey Köprüsü ile işlemciniz arasındaki veriyoluna verilen addır. Kuzey Köprüsü bellek kontrolcüleri , AGP portu ve işlemci arasındaki iletişimi sağladığından FSB hızı sistem performansında önemli bir yere sahiptir.

Kuzey Köprüsü: Anakartınızın performansında en önemli paya sahip çiptir. Anakartınızdaki AGP portu (dolayısı ile ekran kartınız) , bellek kontrolcüleri (ramleriniz) ile işlemci arasındaki iletişim bu çip tarafından sağlanır.

Güney Köprüsü: Anakartınızda PCI ve IDE denetleyicilerinin bağlı oldukları çiptir. Bu denetleyicilere bağlı olan aygıtlar ile işlemci arasındaki iletişim “aygıt -> Güney Köprüsü -> Kuzey Köprüsü -> FSB veriyolu -> İşlemci” yolu ile sağlanır.

AGP: Ekran kartınız ile sisteminiz arasındaki bağlantıyı sağlayan arabirime verilen addır. AGP'nin de belirlenmiş bir saat frekansı mevcuttur ; bu hız 66MHz'dir.

PCI: Ekran kartı dışında kalan diğer genişleme kartları (örneğin ses / tv-radyo / ethernet kartları) ve IDE aygıtları (örneğin Harddiskler , optik okuyucular) ile sisteminiz arasındaki bağlantıyı oluşturan arabirime verilen addır. PCI hızı normalde 33MHz'dir.

İşlemci Çarpanı (Clock Ratio / CPU Multiplier): İşlemcinin sistem FSB hızının maksimum kaç katı hızda çalışacağını belirleyen çarpana verilen addır. Yani toplam işlemci hızı FSB hızı ile bu çarpan değerinin çarpılması ile bulunur. Bilgisayar açılırken çarpan değeri bios tarafından işlemciden algılanır , bu sayede anakarta takılı olan işlemci tanımlanır. Mesela 166MHz FSB'ye sahip Athlon2500+'nın işlemci çarpanı 11'dir. Yani toplam işlemci hızı 11 x 166 = 1833MHz'dir.
Bu çarpan İntel işlemcilerde sabitlenmiş değiştirilemeyen bir değer iken AMD'nin thoroughbred-b / barton çekirdeğine sahip işlemcilerinde değiştirilebilir.

VCore: İşlemci çekirdek voltajı. Yüksek hızlarda stabilite sağlamak için bir miktar arttırılması gerekebiliyor.

VDimm: Bellek voltajı. Ramlerinizi yüksek hızlara çıkarmak ya da daha düşük zamanlamalar ile kullanabilmek için bir miktar arttırılması gerebilir.

VDD: Kuzey Köprüsü voltajı. Yüksek FSB hızlarında stabilite sağlamak ya da daha yüksek FSB hızlarına ulaşmak için bir miktar arttırılması gerebilir.

AGP/PCI Bölenleri: Yukarıda AGP ve PCI saat frekanslarından bahsettik. Bu hızlar da aslında FSB hızına bağlı. İşte burada devreye bölenler giriyor. Mesela maksimum 166MHz FSB hızı destekleyen bir anakarta sahipsiniz. (mesela via kt333/400). Bu anakartlarda en büyük AGP böleni 5/2'dir (2,5). Yani fsb hızınız 166MHz iken AGP hızınız bu bölen sayesinde 166 / 2,5 = 66MHz'e sabitlenir. (133MHz'de ½ kullanılır) Eğer daha yüksek fsb hızlarına çıkarsanız maksimum böleniniz yetersiz kalacağında AGP hızınız da yükselmek zorunda kalacaktır. Yan bu örnek verdiğimiz anakartta FSB hızını 200MHz'e çıkardığınızda daha büyük bir bölene sahip olmadığınız için AGP hızınız 200 / 2,5 = 80MHz'e yükselmek zorunda kalır. Aynı şekilde PCI hızı içinde bölenler mevcuttur. Yine örnekte verdiğimiz anakartta maksimum PCI böleni 1/5'tir. Yani 166MHz FSB hızında PCI hızı bu bölen sayesinde 166 / 5 = 33MHz'de sabit tutulur. 200MHz FSB denendiğinde ise bu hız mecburen 200 / 5 = 40MHz'e yükselir.

AGP / PCI hızlarının olması gereken değerde sabit tutulmaya çalışılmasının sebebi ise bu arabirimlerin yüksek hızlarda sistem stabilitesini bozmasıdır. (Stabilite AGP'de ~70-80 , PCI ise ~38-40MHz'den sonra önemli ölçüde bozulur.)

Bu durum eski anakartlarda böyle iken güncel anakartlarda AGP ve PCI hızları FSB hızından bağımsız olarak bölene ihtiyaç duymadan 66 – 33MHz'de tutulabiliyor.

Overclock'un Getirileri – Riskleri
Overclock'un getirisi ekstra performanstır. Ucuz bir bileşeni overclock ile kendisinden daha pahalı bir bileşen ile aynı performansa getirebilirsiniz. (mesela uçuk bir fiyata Athlon xp3200+ almak yerine ondan çok daha ucuza bir 2500+ alıp overclock ile 3200+'nın performansını alabilirsiniz)

Overclockta en büyük risk ise overclock edilen bileşene zarar verme olasılığıdır. Overclock edilen parçalar normalden daha fazla ısı üretmeye başlarlar ve eğer iyi bir soğutma uygulanmazsa bu aşırı sıcaklık aygıtın doğru düzgün çalışmasına engel olabilir ya da aygıtta onarımı mümkün olmayacak hasarlara sebep olabilir. Bu yüzden overclock edilecek bileşenlerde öncelikle soğutmaya önem verilmelidir.

Nasıl Yapılır?
İşlemci overclocku FSB hızının arttırılması ile yapılır. Ufak 5-10MHz'lik arttırışlarla deneme – yanılma yöntemi izlenerek en üst limit bulunabilir. Eğer başarısız olunursa işlemci voltajında ufak arttırışlar yapılabilir. (voltaj arttırımı daha fazla sıcaklık anlamına gelir , soğutmanın iyi olması gerekli) FSB arttırıldıktan sonra işlemcinin çarpanına göre toplam işlemci hızına etki eder. Mesela 200MHz FSB'li bir p4 2.4C'nin (bu işlemcinin çarpanı 2400 / 200 = 12'dir) FSB hızını 250MHz'e çıkarttığınızda yeni işlemci hızınız 12 x 250 = 3000MHz olacaktır. İntel işlemcilerde çıkabileceğiniz FSB hızı sınırı işlemcinin overclock potansiyeline bağlıdır , çünkü çarpan değiştirilemez. Fakat AMD'nin t.bred-b ve barton serisi işlemcilerinde çarpan değiştirilebildiğinden anakartınız ve ramleriniz elverdiği sürece takıldığınız üst limitte toplam işlemci hızını sabit tutarak FSB artırmak mümkündür. Mesela elimizde Athlon xp1700+ işlemcimiz var. Bu işlemcinin FSB hızı 133MHz'dir. 11 çarpanı ile 11 x 133 = 1466MHz'de çalışır. Şimdi diyelim ki biz bu işlemciyi maksimum 2000MHz'e çıkartabiliyoruz. Bu da işlemcinin standart çarpanı ile maksimum 166MHz'lik bir FSB hızına ulaşıyoruz demektir. (11 x 166 = ~2000MHz) FSB hızını daha da arttırabilmek için burada yapacağımız şey çarpanı düşürmek olacaktır. 11 x 166 yerine çarpanı 10'a düşürüp toplam hızımızı sabit tutarak FSB hızımızı daha da arttırabiliriz. Yani 10 x 200 = 2000MHz yaparak 200MHz FSB'ye çıkabiliriz. FSB hızının performanstaki etkisinin büyüklüğü de göz önüne alındığında bu önemli bir imkan.
Mesela 12 x 250'de maksimum sınıra ulaştığınız bir pentium4'te çarpanı düşürme imkanımız olmadığından işlemci hızını sabit tutup FSB'yi daha yukarıya çekme imkanı yoktur.

FSB hızını arttırdığınızda buna bağlı olarak ramlerinizin , AGP ve PCI hızınızın (eğer anakartınızda sabitleme özelliği yoksa) da artacağını unutmayın. Mesela yukarıdaki Athlon örneğinde ramleriniz ya da anakartınız 200MHz (DDR400) desteklemiyorsa 200MHz FSB yapamayabilirsiniz.

Overclockta kullanılan güç kaynağı da büyük önem taşır. Overclock edilen parçalar daha fazla güç tüketeceklerinden kaliteli bir güç kaynağı kullanmanız gerekir.

Son olarak toparlamak gerekirse sağlıklı bir overclock için :

Öncelikle overclock yapılacak parçanın iyi soğutulması ,

Overclock yapılacak sistemde sağlam kalteli bir güç kaynağı kullanılması ,

Gerek voltajda gerek FSB hızında aşırı arttırışlardan uzak durulması , ufak arttırışlar yapıp test ederek ilerlenmesi , tavsiye edilirSuperZheraSuperZhera